A. Küçüklerin evlât edinilmesi
I. Genel koşulları
Bir
küçüğün evlât edinilmesi, evlât
edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış
ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır.
Evlât edinmenin her hâlde küçüğün
yararına bulunması ve evlât edinenin diğer
çocuklarının yararlarının hakkaniyete
aykırı bir biçimde zedelenmemesi de gerekir.
(Madde 305)
II. Birlikte evlât edinme şartları:
A- Eşler, ancak birlikte evlât
edinebilirler; evli olmayanlar birlikte evlât
edinemezler.
B- Eşlerin en az beş
yıldan beri evli olmaları veya otuz
yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir.
C-Eşlerden biri, en az iki yıldan
beri evli olmaları veya kendisinin otuz
yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla
diğerinin çocuğunu evlât edinebilir. (Madde
306)
III. Tek başına evlât edinme şartları:
A-
Evli olmayan kişi otuz yaşını
doldurmuş ise tek başına evlât
edinebilir.
B- Otuz yaşını doldurmuş olan eş, diğer
eşin ayırt etme gücünden sürekli olarak
yoksunluğu veya iki yılı aşkın süreden beri
nerede olduğunun bilinmemesi ya da mahkeme
kararıyla iki yılı aşkın süreden beri
eşinden ayrı yaşamakta olması yüzünden
birlikte evlât edinmesinin mümkün
olmadığını ispat etmesi hâlinde, tek
başına evlât edinebilir. (Madde 307)
IV. Küçüğün rızası ve yaşı
A- Evlât edinilenin, evlât
edinenden en az onsekiz yaş küçük
olması şarttır.
B- Ayırt etme gücüne sahip olan küçük,
rızası olmadıkça evlât edinilemez.
C- Vesayet altındaki küçük, ayırt etme
gücüne sahip olup olmadığına
bakılmaksızın vesayet dairelerinin izniyle
evlât edinilebilir. (Madde 308)
V. Ana ve babanın rızası
1.Şekil
Madde 309.- Evlât edinme,
küçüğün ana ve babasının rızasını
gerektirir.
Rıza, küçüğün veya ana ve
babasının oturdukları yer mahkemesinde sözlü
veya yazılı olarak açıklanarak tutanağa
geçirilir.
Verilen rıza, evlât edinenlerin adları
belirtilmemiş veya evlât edinenler henüz
belirlenmemiş olsa dahi geçerlidir.
2. Zamanı
Madde 310.- Rıza, küçüğün
doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden önce
verilemez.
Rıza, tutanağa geçirilme tarihinden
başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri
alınabilir.
Geri almadan sonra yeniden verilen rıza
kesindir.
3. Rızanın aranmaması
a. Koşulları
Madde 311.- Aşağıdaki hâllerde
ana ve babadan birinin rızası aranmaz:
l. Kim olduğu veya uzun süreden beri
nerede oturduğu bilinmiyorsa veya ayırt etme
gücünden sürekli olarak yoksun bulunuyorsa,
2. Küçüğe karşı özen
yükümlülüğünü yeterince yerine
getirmiyorsa.
b. Karar
Madde 312.- Küçük, gelecekte
evlât edinilmek amacıyla bir kuruma
yerleştirilir ve ana ve babadan birinin rızası
eksik olursa, evlât edinenin veya evlât
edinmede aracılık yapan kurumun istemi üzerine
ve kural olarak küçüğün yerleştirilmesinden
önce, onun oturduğu yer mahkemesi bu rızanın
aranıp aranmamasına karar verir.
Diğer hâllerde, bu konudaki karar
evlât edinme işlemleri sırasında verilir.
Ana ve babadan birinin küçüğe karşı
özen yükümlülüğünü yeterince yerine
getirmemesi sebebiyle rızasının aranmaması
hâlinde, bu konudaki karar kendisine yazılı
olarak bildirilir.
B. Erginlerin ve kısıtlıların evlât
edinilmesi
Madde 313.- Evlât edinenin altsoyu
bulunmaması koşuluyla, ergin veya kısıtlı
aşağıdaki hâllerde evlât edinilebilir:
1. Bedensel veya zihinsel özrü sebebiyle
sürekli olarak yardıma muhtaç ve evlât edinen
tarafından en az beş yıldan beri bakılıp
gözetilmekte ise,
2. Evlât edinen tarafından, küçükken
en az beş yıl süreyle bakılıp gözetilmiş
ve eğitilmiş ise,
3. Diğer haklı sebepler mevcut ve evlât
edinilen, en az beş yıldan beri evlât edinen
ile aile hâlinde birlikte yaşamakta ise.
Evli bir kimse ancak eşinin rızasıyla
evlât edinilebilir.
Bunlar dışında küçüklerin evlât
edinilmesine ilişkin hükümler kıyas yoluyla
uygulanır.
C. Hükümleri
Madde 314.- Ana ve babaya ait olan haklar
ve yükümlülükler evlât edinene geçer.
Evlâtlık, evlât edinenin mirasçısı
olur.
Evlâtlık küçük ise evlât edinenin
soyadını alır. Evlât edinen isterse çocuğa
yeni bir ad verebilir. Ergin olan evlâtlık,
evlât edinilme sırasında dilerse evlât
edinenin soyadını alabilir.
Eşler tarafından birlikte evlât
edinilen ve ayırt etme gücüne sahip olmayan
küçüklerin nüfus kaydına ana ve baba adı
olarak evlât edinen eşlerin adları yazılır.
Evlâtlığın, miras ve başka
haklarının zedelenmemesi, aile bağlarının
devam etmesi için evlâtlığın naklen geldiği
aile kütüğü ile evlât edinenin aile
kütüğü arasında her türlü bağ kurulur.
Ayrıca evlâtlıkla ilgili kesinleşmiş mahkeme
kararı her iki nüfus kütüğüne işlenir.
Evlât edinme ile ilgili kayıtlar,
belgeler ve bilgiler mahkeme kararı olmadıkça
veya evlâtlık istemedikçe hiçbir şekilde
açıklanamaz.
D. Şekil ve usul
I. Genel olarak
GÖREVLİ MAHKEME: Asliye Hukuk Mahkemesi
YETKİLİ MAHKEME: Evlât edinme kararı,
a- Evlât edinenin oturma yeri;
B- Birlikte evlât edinmede
eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince
verilir.
Mahkeme kararıyla birlikte evlâtlık ilişkisi
kurulmuş olur.
Evlât edinme başvurusundan sonra evlât
edinenin ölümü veya ayırt etme gücünü
kaybetmesi, diğer koşullar bundan
etkilenmediği takdirde evlât edinmeye engel
olmaz.
Başvurudan sonra küçük ergin
olursa, koşulları daha önceden yerine
getirilmiş olmak kaydıyla küçüklerin evlât
edinilmesine ilişkin hükümler
uygulanır.(Madde 315)
II. Araştırma
Madde 316.- Evlât edinmeye, ancak esaslı
sayılan her türlü durum ve koşulların
kapsamlı biçimde araştırılmasından, evlât
edinen ile edinilenin dinlenmelerinden ve
gerektiğinde uzmanların görüşünün
alınmasından sonra karar verilir.
Araştırmada özellikle evlât edinen ile
edinilenin kişiliği ve sağlığı,
karşılıklı ilişkileri, ekonomik durumları,
evlât edinenin eğitme yeteneği, evlât
edinmeye yönelten sebepler ve aile ilişkileri
ile bakım ilişkilerindeki gelişmelerin
açıklığa kavuşturulması gerekir.
Evlât edinenin altsoyu varsa, onların
evlât edinme ile ilgili tavır ve düşünceleri
de değerlendirilir.
E. Evlâtlık ilişkisinin
kaldırılması
I. Sebepleri
1. Rızanın bulunmaması
Madde 317.- Yasal sebep
bulunmaksızın rıza alınmamışsa, rızası
alınması gereken kişiler, küçüğün
menfaati bunun sonucunda ağır biçimde
zedelenmeyecekse, hâkimden evlâtlık
ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilirler.
2. Diğer noksanlıklar
Madde 318.- Evlât edinme esasa
ilişkin diğer noksanlıklardan biriyle sakatsa,
Cumhuriyet savcısı veya her ilgili evlâtlık
ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir.
Noksanlıklar bu arada ortadan kalkmış
veya sadece usule ilişkin olup ilişkinin
kaldırılması evlâtlığın menfaatini ağır
biçimde zedeleyecek olursa, bu yola gidilemez.
II. Hak düşürücü süre
Madde 319.- Dava hakkı, evlâtlık
ilişkisinin kaldırılması sebebinin
öğrenilmesinden başlayarak bir yıl ve her
hâlde evlât edinme işleminin üzerinden beş
yıl geçmekle düşer.
F. Evlâtlık işlemlerinde aracılık
Madde 320.- Küçüklerin evlât
edinilmesine ilişkin aracılık faaliyetleri,
ancak Bakanlar Kurulunca yetki verilen kurum ve
kuruluşlarca yapılır.
Aracılık faaliyetlerinin
yürütülmesine ilişkin hususlar tüzükle
düzenlenir.
YAZILI EMİR İLE BOZMA KARARI: Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen hükmün kanun yararına bozulması Adalet Bakanlığının yazısı üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından istenilmekle evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü:
1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 315. maddesi ile "Evlat edinme kararı, evlat edinenin oturma yeri, birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir. Mahkeme kararıyla birlikte evlatlık ilişkisi kurulmuş olur" hükmü getirilerek, evlat edinmeye izin kararı verilmesi usulü kaldırıldığından, evlat edinme davalarında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesi değil anılan hükümler gereğince asliye hukuk mahkemesidir.
Mahkemece, asliye hukuk mahkemesinin görevli olduğu nazara alınarak, re'sen dava dilekçesinin görev yönünden reddine karar verilmesi gerekirken esasa girilerek, yazılı şekilde karar verilmesi yasaya aykırıdır.
SONUÇ: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 427/6. maddesine dayalı kanun yararına bozma isteğinin açıklanan sebeple kabulü ile hükmün sonuca etkili olmamak üzere BOZULMASINA, oybirliğiyle karar verildi. 16/01/2003
|